اقلیم و بوم سازگان مناطق خشک و نیمه خشک

اقلیم و بوم سازگان مناطق خشک و نیمه خشک

ارزیابی ظرفیت‌های اکوتوریسم در اکوسیستم‌های مرتعی دیلمان (گیلان) با تأکید بر دیدگاه‌های ذینفعان کلیدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مژگان سادات عظیمی 1
معصومه استاک 2
الهه حسینی 2
1 گروه مدیریت مرتع- دانشکده مرتع و آبخیزداری- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان- گرگان- ایران
2 گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
10.22075/ceasr.2025.37978.1053
چکیده
سابقه و هدف: اکوتوریسم به‌عنوان رویکردی پایدار در بهره‌برداری از منابع طبیعی، نقش مهمی در حفظ محیط‌زیست و توانمندسازی جوامع محلی دارد. اکوسیستم‌های مرتعی به‌دلیل تنوع زیستی، مناظر طبیعی و پیوند با فرهنگ سنتی، ظرفیت مناسبی برای توسعه این نوع گردشگری دارند. منطقه دیلمان در استان گیلان با برخورداری از مراتع کوهستانی، گیاهان دارویی، حیات‌وحش و سبک زندگی عشایری، از جمله نواحی مستعد اکوتوریسم محسوب می‌شود. با این حال، فقدان شناخت دقیق از دیدگاه‌های ذینفعان، مانع بهره‌برداری پایدار از این ظرفیت‌هاست. این پژوهش با هدف شناسایی جاذبه‌ها و ارزیابی ظرفیت‌های اکوتوریسم در منطقه دیلمان، با تمرکز بر تحلیل نظرات گردشگران، دامداران، و کارشناسان منابع طبیعی و محیط‌زیست انجام شده است.
مواد و روشها: این پژوهش به‌صورت توصیفی–تحلیلی انجام شد. جامعه آماری شامل چهار گروه از ذینفعان کلیدی در منطقه دیلمان واقع در شهرستان سیاهکل (استان گیلان) بود: دامداران، گردشگران، کارشناسان اداره منابع طبیعی و اداره محیط‌زیست. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه‌ای ساختاریافته با سؤالات بسته (مقیاس لیکرت) جمع‌آوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام و داده‌ها با نرم‌افزار Excel و تحلیل‌های آماری توصیفی (میانگین، انحراف معیار، فراوانی) تحلیل شدند. همچنین از رتبه‌بندی میانگین نمرات برای شناسایی جاذبه‌های اولویت‌دار استفاده شد.
یافته‌ها: نتایج تحلیل پرسش‌نامه‌ها نشان داد که ذی‌نفعان، ظرفیت‌های طبیعی، فرهنگی و آموزشی منطقه دیلمان را برای توسعه اکوتوریسم مناسب ارزیابی کرده‌اند. در میان گزینه‌های بررسی‌شده، تور بازدید از دشت سوسن چلچراغ، دشت شقایق، جنگل‌نوردی با معرفی گیاهان دارویی بومی، و بازار سنتی اسپیلی، بالاترین میانگین نمره را کسب کردند. در مقابل، تجربه کوچ پیاده با عشایر کمترین استقبال را داشت، هرچند همچنان در بازه مثبت ارزیابی شد. همچنین، اکثر پاسخ‌دهندگان از ساکنان بومی منطقه بودند که به شناخت بیشتر آن‌ها از جاذبه‌های محلی اشاره دارد. میانگین بالای نمرات و پراکندگی پایین داده‌ها، نشان‌دهنده هم‌گرایی در نگرش گروه‌های مختلف نسبت به ظرفیت‌های منطقه بود. به‌طور کلی، یافته‌ها بر وجود زمینه مساعد برای توسعه گردشگری طبیعی با مشارکت جوامع محلی تأکید دارند.
نتیجه‌گیری: بررسی ظرفیت‌های اکوتوریسم در منطقه دیلمان نشان داد که این ناحیه به‌لحاظ برخورداری از جاذبه‌های طبیعی متنوع، فرهنگ بومی غنی و اقلیم مناسب، پتانسیل قابل توجهی برای توسعه گردشگری پایدار دارد. مشارکت فعال ذی‌نفعان محلی، به‌ویژه دامداران و کارشناسان منابع طبیعی، می‌تواند نقش مهمی در تحقق این هدف ایفا کند. نتایج پژوهش بر لزوم برنامه‌ریزی مشارکتی، آموزش جوامع محلی، و طراحی تورهای متناسب با ویژگی‌های اکوسیستم مرتعی تأکید دارد. به‌علاوه، توجه به چالش‌های زیست‌محیطی و هماهنگی میان بهره‌برداری گردشگری و حفاظت منابع طبیعی از الزامات توسعه موفق اکوتوریسم در این منطقه است. این یافته‌ها می‌توانند مبنای سیاست‌گذاری و اجرای طرح‌های گردشگری در نواحی مشابه قرار گیرند.
کلیدواژه‌ها
کلمات کلیدی: مراتع
جاذبه های طبیعی
جوامع محلی
بهره برداری پایدار
مدیریت
موضوعات

عنوان مقاله English

Assessment of Ecotourism Potential in the Rangeland Ecosystems of Deylaman (Gilan) with Emphasis on the Perspectives of Key Stakeholders

نویسندگان English

Mojgansadat Azimi 1
Masoumeh Astak 2
Elahehsadat Hosseini 2
1 Faculty of Rangeland and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
2 Department of Rangeland Management, Faculty of Rangeland and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources
چکیده English

Background and Objectives: Ecotourism, as a sustainable approach to the utilization of natural resources, plays a significant role in environmental conservation and empowerment of local communities. Rangeland ecosystems, due to their biodiversity, natural landscapes, and connection to traditional culture, pose considerable potential for development of this type of tourism. The Deylaman region in Gilan Province, with its mountainous rangelands, medicinal plants, wildlife, and nomadic lifestyle, is considered as one of the promising areas for ecotourism development. However, lack of a comprehensive understanding of stakeholders’ perspectives hinders the sustainable exploitation of these potentials. This study aims to identify attractions and assess the ecotourism capacity of the Deylaman region, with a focus on analyzing the viewpoints of tourists, livestock owners, and experts in natural resources and environmental protection.
Materials and Methods: This study was conducted using a descriptive–analytical approach. The statistical population consisted of four groups of key stakeholders in the Deylaman region, located in Siahkal County (Gilan Province): livestock owners, tourists, and experts from the Natural Resources and Environmental Protection departments. Data were collected using a structured questionnaire with closed-ended questions based on a Likert scale. Purposeful sampling was employed, and the data were analysed using Excel software and descriptive statistical methods, including mean, standard deviation, and frequency. In addition, mean score ranking was used to identify and prioritize ecotourism attractions.
Results: Analysis of the questionnaires revealed that stakeholders assessed the natural, cultural, and educational capacities of the Deylaman region as suitable for ecotourism development. Among the options evaluated, the highest average scores were assigned to tours of the Lilium ledebourii plain, the poppy fields, forest hiking with the introduction of native medicinal plants, and the traditional Espili market. In contrast, the experience of accompanying nomads on foot during migration received the lowest level of interest, although it was still rated positively overall. Furthermore, the majority of respondents were local residents, indicating their greater familiarity with regional attractions. The high average scores and low data dispersion reflected a convergence of perspectives among different stakeholder groups regarding the area's potential. Overall, the findings highlight favourable conditions for development of nature-based tourism with the active participation of local communities.

Conclusion: Assessment of ecotourism potential in the Deylaman region demonstrated that, due to its diverse natural attractions, rich local culture, and favourable climate, the area holds significant potential for development of sustainable tourism. The active participation of local stakeholders—particularly livestock owners and natural resource experts—can play a vital role in achieving this goal. The study's findings underscore the importance of participatory planning, community education, and design of tourism programs tailored to the characteristics of rangeland ecosystems. Furthermore, addressing environmental challenges and ensuring the alignment of tourism activities with natural resource conservation are essential for successful development of ecotourism in the region. These findings may serve as a foundation for policymaking and implementation of tourism initiatives in similar areas.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Rangeland
Natural attractions
Local communities
Sustainable utilization
Management
1. Ahangar, A. H. )2023(. Investigating the relationship between sustainable ecotourism and environmental attitudes and motivations. The 12th National Conference on Sustainable Agriculture and Natural Resources, Tehran. [In Persian]
2. Ahmad Mohamed, N., Rashid, K., & Blake, A. )2022(. A scoping review: Issues in agriculture land use. Environment-Behaviour Proceedings Journal, 7(22), 137-143.
3. Bai, Y., Zhuang, C., Ouyang, Z., Zheng, H., & Jiang, B. )2011(. Spatial characteristics between biodiversity and ecosystem services in a human-dominated watershed. Ecological Complexity, 8(2), 177-183.
4. Baskent, E. Z., & Keles, S. )2005(. Spatial forest planning: A review. Ecological Modeling, 188, 145-173.
5. Birkhofer, K., Diehl, E., Andersson, J., Ekroos, J., Fru¨h-Mu¨ller, A., Machnikowski, F., Mader, V. L., Nilsson, L., Sasaki, K., Rundlo¨f, M., & Wolters, V. )2015(. Ecosystem services- current challenges and opportunities for ecological research. Frontiers in Ecology and Evolution, 2, 87. https://doi.org/10.3389/fev o.2014.00087
6. Cheraghaleh, G., Shahrami, M., & Farazmand, S. )2023(. Rangeland tourism: Opportunities, challenges, and sustainable development strategies. The 16th Conference on Modern Management Techniques. [In Persian]
7. Clark, R. B. )2006(. Pollution at sea. Translated by Jafarzadeh, H., & Farhang, M., First Edition, Avaye ghalam Publisher, pp. 375-378. [In Persian]
8. Darvishi, A., Fakheran, S., Soffianian, A. R., & Ghorbani, M. )2015(. Change detection and land use/cover dynamics in the Arasbaran biosphere reserve. Journal of Natural Environment, 68(4), 559-572. [In Persian]
9. Donaldson, R., & Ferreira, S. )2009(. (Re-)creating urban destination image: Opinions of foreign visitors to South Africa on safety and security? Urban Forum, 20(1), 1-18.
10. Egoh, B., Reyers, B., Rouget, M., Richardson, D. M., Le Maitre, D. C., van Jaarsveld, A. S. )2008(. Mapping ecosystem services for planning and management. Agriculture, Ecosystems & Environment, 127(1-2), 135-140.
11. Fakhari, S. )2023(. Investigating the challenges of ecotourism with an emphasis on poverty alleviation (Case study: Damavand city). The 11th International Conference on Tourism, Culture and Art. [In Persian]
12. Ghadami, M., Dittmann, A., Pazhuhan, M., & Aligholizadeh Firouzjaie, N. )2022(. Factors affecting the change of agricultural land use to tourism: A case study on the southern coasts of the Caspian Sea, Iran. Agriculture, 12(1), 90.
13. Ghavam, M., & Hamrahi, T. )2014(. The role of tourism in sustainable rangeland management in Iran. The 2nd National Conference on Desert with an Emphasis on Management of Arid and Semi-Arid Areas, Semnan. https://civilica.com/doc/329704 [In Persian]
14. Ghazanfarpour, H., Kamandari, M., & Mostafapour, N. )2014(. Geography of tourism with emphasis on urban tourism. Tehran: Noor-e Elm Publishing. ISBN: 978-600-169-139-3. [In Persian]
15. Jia, X., Fu, B., Feng, X., Hou, G., Liu, Y., & Wang, X. )2014(. The tradeoff and synergy between ecosystem services in the Grain-for Green areas in Northern Shaanxi, China. Ecological Indicators, 43, 103-113.
16. Kandziora, M., Burkhard, B., & Mu¨ller, F. )2013(. Mapping provisioning ecosystem services at the local scale using data of varying spatial and temporal resolution. Ecosystem Services, 4, 47-59.
17. Keyvani, A. )2015(. Tourism guide of Gilan. Taati Publications. [In Persian]
18. Kardevany, P. )1995(. Water ecosystems of Iran (Caspian Sea). Tehran, Dictionary Publisher, pp. 3-7. [In Persian]
19. Khoshdel, N., Rezaei, P., Motavalli, S., & Janbaz Ghobadi, G. )2021(. Explaining the tourism climate of eastern Guilan Province and its spatial classification using multivariate statistical methods. Journal of Studies of Human Settlements Planning, 15(4), 1119–1136. https://journals.iau.ir/article_676362.html [In Persian]
20. Maddahi, A., & Seyedi Nasab, S. A. )2022(. Ecotourism and empowerment of local communities. National Conference on Ecotourism, Geotourism and Conservation of Natural Heritage, Qeshm. [In Persian]
21. Madadizadeh, M. R., Khosravi, F., & Babazadeh, H. )2018(. Analyzing the role of local community participation in ecotourism development in rangeland areas. Environmental Planning Quarterly.
22. Mahmoudipour, S., & Boubard, L. )2014(. Identifying the environmental tourism potentials of Siahkal County in the fields of ecotourism, historical and religious tourism. The 1st National Conference on Tourism and Green Tourism. [In Persian]
23. Mirzaei, M., Yazdani, S., Nazari, M. R., Mahmoodi, A., Yavari, G., & Fadaei, M. S. )2019(. Agricultural economic and environmental impacts of water resources management scenarios of agricultural sector in Qazvin Plain. International Journal of Agricultural Management and Development, 9, 55–65. [In Persian]
24. Mobasheri, A. A., Shekari, F., Bagheri, M., Moaven, Z., & Kiani, M. )2022(. Ecotourism development model in Iran: Dimensions and strategies. Tourism Management Studies (World Tourism Studies), 17(57), 147-178. Retrieved from https://sid.ir/paper/1031786/fa [In Persian]
25. Moghari, M. R., Arzani, H., & Tavili, A. )2014(. Assessment of ranchers' and tourists' attitudes toward the development of nature-based tourism in summer rangelands around Tehran. Iranian Journal of Range and Watershed Management, 66(2), 221-230. [In Persian]
26. Mosleh Tehrani, M. )2022(. Ecotourism and environmental protection with a sustainable development approach. National Conference on Ecotourism, Geotourism and Conservation of Natural Heritage, Qeshm. https://civilica.com/doc/1695213 [In Persian]
27. Qiao, X., Gu, Y., Zou, C., Xu, D., Wang, L., Ye, X., Yang. Y., & Huang, X. )2019(. Temporal variation and spatial scale dependency of the trade-offs and synergies among multiple ecosystem services in the Taihu Lake Basin of China. Science of the Total Environment, 651, 218-229.
28. Parsa, L. )2013(. Evaluation of tourism climate capabilities in Gilan Province using optimal climatic models. The 1st National Conference on Tourism, Geography, and Sustainable Environment, Hamedan. [In Persian]
29. Sabouri, T., Servati, M. R., & Jedari Ayouzi, J. )2023(. Explaining the impact of geotourism development and geopark creation with emphasis on sustainable tourism indicators in the Drafak and Deylaman region, Gilan Province. Human Settlements Planning Studies, 15(1), 1-11. [In Persian]
30. Sadr Mousavi, M., & Dakhili Kahnamoei, J. )2007(. Assessment of tourism facilities in East Azerbaijan Province from the perspective of tourists. Geographical Researches, 39(61), 129-143. https://sid.ir/paper/5522 /fa [In Persian]
31.  Salehabadi, R., & Sadilou, S. )2016(. A geopolitical analysis of opportunities and challenges in Gilan Province. Conference on Spatial Planning and Position of Caspian Sea and Development Perspective of Gilan. [In Persian]
32. Salehipour, M. )2023(. Development of ecotourism in natural ecosystems of Iran. 4th International and 7th National Conference on Conservation of Natural Resources and Environment Along With the 5th National Conference on Forests of Iran, Ardabil. https://civilica.com/doc/1956689 [In Persian]
33. Stauder, J., Meimberg, H., & Kriechbaum, M. )2023(. An exploration of drivers for abandonment or continuation of summer pasture grazing in south Tyrol, Italy. Sustainability, 15(9), 7355.
34. Syrjalainen, O. )2013(. Ecolabelling The Hotel Industry. The Nordic.
35. Turkelboom, F., Thoonen, M., Jacobs, S., Garcia-Llorente, M. & Berry, P. )2015(. Ecosystem service trade-offs and synergies. Ecology and Society, 21(1), 43.
36. Vellas, F., & Becherel, L. )2005(. International tourism: An economic perspective. St. Martin’s Press.
37. Wanner, A., Pröbstl-Haider, U., & Feilhammer, M. )2021(. The future of Alpine pastures–agricultural or tourism development? Experiences from the German Alps. Journal of Outdoor Recreation and Tourism, 35, 100405.
38. Wickens, E., Bakir, A., & Avgeli, V. )2017(. Sustainable tourism development: Issues, challenges and debates. Buckinghamshire New University.
39. Yari, F., Razavi, M., & Mansouri, B. )2019(. Analysis of rangeland ecotourism capacity in interaction with natural resources with an emphasis on local community participation. Geography and Development, 17(53), 77-95. [In Persian]
40. Yousefi, M., Darvishi, A., Tello, E., Shahindokht, B., Dinan, N. M., & Marull, J. )2021(. Comparison of two biophysical indicators under different landscape complexity. Ecological Indicators, 124, 107439.

  • تاریخ دریافت 14 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 03 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 09 دی 1404